Jan Antoni Romańczyk
Biografia
Jan Antoni Romańczyk, ps. Łata, Łukasz, „Łukasz Łata”, urodził się 1 maja 1924 w Wołominie jako syn Henryka i Eugenii z domu Piróg.
W 1937 roku został uczniem Gimnazjum im. Tomasza Zana w Pruszkowie. Szkoła była urządzona w duchu patriotycznym; młody Romańczyk był wychowywany i kształcony w duchu patriotycznym. Następnie wraz z ojcem mieszkał w Ursusie, a w momencie zbliżania się wojsk niemieckich opuścili stolicę. W chwili wybuchu II wojny światowej uczęszczał do II klasy gimnazjum i pracował w odlewni w Ursusie, gdzie brał udział w działaniach sabotażowych.
1 października 1939 po kapitulacji opuścił Warszawę i maszerował m.in. przez Wolską. Podczas drogi został uderzony przez niemieckiego żołnierza, co wzmogło jego przekonanie o potrzebie oporu. W czerwcu 1941 wstąpił w szeregi Związku Walki Zbrojnej i rozpoczął szkolenie bojowe; w konspiracji występował pod nazwiskiem Bolesław Korzycki. Na przełomie 1941 i 1942 został wcielony do działań dywersyjnych w Zespole Patroli Dywersyjnych „Tadeusza Hawelana” oraz w Oddziale Dyspozycyjnym „Anatol” – „Lilpop” w Kedywie KG AK. 1 stycznia 1942 wraz z czterema innymi żołnierzami wszedł w skład Wielkiej Dywersji, której zadania obejmowały wysadzanie mostów i pociągów, odbijanie więźniów, niszczenie celów niemieckich oraz wykonywanie wyroków śmierci. W tym czasie wykonywał sabotaż w fabrykach i magazynach oraz likwidował konfidentów Gestapo, a także brał udział w ataku na lokal Textil Central przy ul. Świętokrzyskiej 30.
W „Łata” działał w oddziale „Anatol”, a następnie w „Miotła”. W 1944 oddział otrzymał rozkaz przeprowadzenia wywiadu na temat pracy linii kolejowej w celu zakłócenia dostaw wojennych na front wschodni. Grupa opracowała warianty ataku; ostatecznie zatwierdzono desant pod Jaktorowem i atak na pociąg z zaopatrzeniem. Romańczyk pełnił rolę dowódcy jednego z ubezpieczeń. Kolejnym zadaniem było wykonanie wyroku śmierci na konfidencie Gestapo Zbigniewie Kotarskim w czerwcu 1944.
Powstanie warszawskie rozpoczął 31 lipca 1944 i brał w nim udział na Woli w batalionie AK Miotła w Zgrupowaniu Radosław. Dwukrotnie rann, przebył szlak bojowy przez Wola, Stare Miasto, kanały, Śródmieście Północ, Śródmieście Południe i Górny Czerniaków. 11 sierpnia uczestniczył w natarciu na Stawkę, 31 sierpnia w desancie kanałowym na Plac Bankowy, gdzie doznał rany w szyję. 17 sierpnia został przedstawiony do awansu na stopień plutonowego, a 9 września 1944 odznaczony Krzyżem Virtuti Militari V klasy. 12 września został ranny od odłamków granatu; 13 września trafił do kościoła Karmelitów na Krakowskim Przedmieściu, a 23 września – po kontuzjach – wrócił do domu.
Koniec powstania zastał go w Ursusie. W styczniu 1945 wraz z ocalałymi kolegami z Miotły brał udział w rozminowywaniu fabryki Ursus. Do 17 września 1945 pozostawał w konspiracji, a wojnę zakończył w stopniu sierżanta podchorążego. Dwukrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych.
Czasy powojenne
10 sierpnia 1949, będąc studentem Akademii Górniczo-Hutniczej, został aresztowany w Krakowie przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa i przewieziony do gmachu Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego w Warszawie. 29 sierpnia 1949 skazano go na karę śmierci, dożywotnie więzienie, 15 lat więzienia i przepadek mienia. Na mocy amnestii wyrok śmierci zamieniono na 15 lat więzienia. W styczniu 1951 przeniesiono go do zakładu karnego we Wronkach; odsiadywał karę także w Rakowieckiej i Rawiczu. W 1953 został wezwany jako świadek w procesie Jana Mazurkiewicza ps. Radosław.
14 grudnia 1954 po sześciu latach więzienia odzyskał wolność. W 1957 został zwolniony i zrehabilitowany. 9 kwietnia 1959 wyrokiem Sądu Najwyższego został oczyszczony z winy, lecz nadal był inwigگilowany przez władze. Był długoletnim pracownikiem, a następnie prezesem honorowym Zakładów Przemysłu Ciągnikowego Ursus; był także współzałożycielem struktur NSZZ Solidarność w PPiWO Prodlew.
Działalność kombatancka
Jan Antoni Romańczyk pełnił funkcję przewodniczącego Środowiska Żołnierzy Batalionu AK Miotła przy Związku Powstańców Warszawskich. Przez władze III Rzeczypospolitej został awansowany do stopni kapitana, podpułkownika, a następnie pułkownika Wojska Polskiego w stanie spoczynku i odznaczony najwyższymi odznaczeniami państwowymi.
Zmarł 1 czerwca 2010 w Warszawie, w wieku 86 lat. 8 czerwca 2010, po mszy świętej w kościele pw. św. Klemensa, został pochowany na cmentarzu wojskowym Powązki.